Mustafa Kemal Ataturk

Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938) là m?t nhà lãnh ??o quân s? và chính tr? ng??i Th? Nh? K?, ng??i sáng l?p và là T?ng th?ng ??u tiên c?a C?ng hòa Th? Nh? K?. Ông ???c bi?t ??n nh? là "Cha ?? c?a ng??i Th? Nh? K?" nh? nh?ng c?i cách sâu r?ng ?ã bi?n qu?c gia này t? ?? ch? Ottoman suy tàn thành m?t qu?c gia hi?n ??i, th? t?c và dân ch?.

???? Ti?u s? và Quá trình H?c v?n

Atatürk sinh n?m 1881 t?i Salonika (nay là Thessaloniki, Hy L?p), trong m?t gia ?ình trung l?u. Ông theo h?c t?i Tr??ng Quân s? Ottoman và sau ?ó t?i H?c vi?n Quân s? Istanbul, n?i ông b?t ??u s? nghi?p quân s?. Trong Th? chi?n I, ông n?i lên nh? m?t anh hùng qu?c gia nh? vai trò quan tr?ng trong tr?n Gallipoli. Sau chi?n tranh, ông lãnh ??o phong trào ??c l?p Th? Nh? K?, kháng c? l?i s? phân chia lãnh th? c?a ?? qu?c Ottoman gi?a các c??ng qu?c ph??ng Tây. Cu?c kháng chi?n này d?n ??n vi?c thành l?p C?ng hòa Th? Nh? K? vào ngày 29 tháng 10 n?m 1923.

????? Nh?ng c?i cách quan tr?ng

D??i s? lãnh ??o c?a Atatürk, Th? Nh? K? ?ã th?c hi?n m?t lo?t các c?i cách chính tr?, xã h?i và v?n hóa, ???c g?i là "C?i cách Atatürk" ho?c "Cách m?ng Th? Nh? K?". Nh?ng c?i cách này bao g?m:

• Thành l?p C?ng hòa và xóa b? ch? ?? quân ch?: Vào n?m 1922, ch? ?? sultan b? bãi b?, và vào n?m 1923, C?ng hòa Th? Nh? K? ???c tuyên b?, v?i Atatürk là T?ng th?ng ??u tiên.

• Phân tách tôn giáo và nhà n??c: Vào n?m 1924, ch?c v? Caliph (ng??i lãnh ??o tôn giáo t?i cao c?a H?i giáo Sunni) b? bãi b?, và các tr??ng h?c tôn giáo b? ?óng c?a. Lu?t H?i giáo (Sharia) c?ng ???c thay th? b?ng h? th?ng pháp lu?t dân s? hi?n ??i.

• C?i cách giáo d?c: Giáo d?c ???c th?ng nh?t và hi?n ??i hóa, v?i vi?c áp d?ng ch??ng trình gi?ng d?y qu?c gia và xây d?ng hàng nghìn tr??ng h?c m?i. Atatürk c?ng m?i nhà giáo d?c M? John Dewey ??n Th? Nh? K? ?? t? v?n v? c?i cách giáo d?c.

• C?i cách ngôn ng? và ch? vi?t: Vào n?m 1928, Th? Nh? K? chuy?n t? ch? vi?t ? R?p sang ch? Latinh, giúp t?ng t? l? bi?t ch? t? 10,6% lên 22,4% vào n?m 1940.

• Quy ??nh v? trang ph?c: Atatürk khuy?n khích ng??i dân m?c trang ph?c ph??ng Tây, thay th? các trang ph?c truy?n th?ng nh? fez và kh?n trùm ??u.

• Quy?n ph? n?: Ph? n? ???c quy?n b?u c? trong các cu?c b?u c? ??a ph??ng t? n?m 1930 và quy?n b?u c? ph? thông t? n?m 1934, tr? thành m?t trong nh?ng qu?c gia ??u tiên ? châu Âu trao quy?n b?u c? cho ph? n?.

???? T? t??ng và Di s?n

Atatürk phát tri?n m?t h? t? t??ng g?i là "Kemalism", bao g?m sáu nguyên lý chính: C?ng hòa, Dân t?c ch? ngh?a, Nhân dân ch? ngh?a, Nhà n??c ch? ngh?a, Th? t?c và Cách m?ng. Nh?ng nguyên lý này ?ã ??nh hình chính sách và xã h?i Th? Nh? K? trong su?t th? k? 20.

Di s?n c?a Atatürk v?n còn ?nh h??ng sâu r?ng trong xã h?i Th? Nh? K? hi?n ??i. M?c dù ??t n??c ?ã tr?i qua nhi?u thay ??i chính tr? trong nh?ng th?p k? qua, nh?ng nh?ng c?i cách và nguyên lý c?a ông v?n ???c coi là n?n t?ng cho s? phát tri?n và hi?n ??i hóa c?a qu?c gia.

????? K?t lu?n

Mustafa Kemal Atatürk là m?t nhà lãnh ??o ki?t xu?t, ng??i ?ã bi?n m?t ?? ch? suy tàn thành m?t qu?c gia hi?n ??i, th? t?c và dân ch?. Nh?ng c?i cách và t? t??ng c?a ông không ch? thay ??i Th? Nh? K? mà còn ?? l?i ?nh h??ng sâu r?ng ??n các qu?c gia khác trong khu v?c và trên th? gi?i. Di s?n c?a Atatürk ti?p t?c là ngu?n c?m h?ng cho nh?ng ai tin t??ng vào s?c m?nh c?a giáo d?c, lý trí và c?i cách trong vi?c xây d?ng m?t xã h?i công b?ng và ti?n b?.